Muốn chọn chế độ DSP và cách treo loa cho Yamaha DXR mk3 (cùng CXR mk3 và DBR), bạn cần đọc được ba loại đồ thị: đáp tuyến, pha và polar. Bài này tóm tắt các đường hãng công bố và những con số rút ra từ đó. Đó là gờ bass của từng chế độ, góc phủ ngang và dọc, cùng các bẫy dễ đọc nhầm.
Lưu ý trước: các con số dưới đây được tính từ đường vector trên đồ thị của hãng. Chúng không thay số in chữ trong datasheet. Khi tư vấn dải tần, bạn vẫn dùng số in chữ.
Yamaha DXR mk3, CXR mk3, DBR khác nhau thế nào?
Đây là ba dòng loa PA của Yamaha, mỗi dòng có ba cỡ 10, 12 và 15. Điểm khác nhau chính nằm ở chỗ loa có amply và DSP hay không, và ở những đồ thị mà hãng công bố cho từng dòng.
Haliti là đại lý uỷ quyền chính hãng Yamaha Pro Audio tại Việt Nam. Tuy vậy, tình trạng hàng của riêng dòng loa PA này cần xác nhận lại. Bạn hãy liên hệ Haliti để hỏi hàng và nhận báo giá trước khi lên cấu hình.
DXR mk3: loa có amply, DSP và Bluetooth
DXR10mk3, DXR12mk3 và DXR15mk3 là loa có amply. Chúng có DSP và Bluetooth 5.0, và có ba chế độ trên đồ thị đáp tuyến là D-MODE FOH/MAIN, D-MODE NORMAL và D-MODE MONITOR.
CXR mk3: loa thụ động
CXR10mk3, CXR12mk3 và CXR15mk3 là loa thụ động. Đồ thị của chúng có ba đường: PASSIVE, NORMAL và FOH/MAIN. Hai đường sau là loa đã qua xử lý, nhưng trang đồ thị của hãng không ghi thiết bị xử lý nào.
DBR: chỉ có polar ở vài tần số
DBR10, DBR12 và DBR15 có đáp tuyến với hai đường là D-CONTOUR FOH/MAIN và D-CONTOUR OFF. Phần polar của chúng ít chi tiết hơn: hãng chỉ công bố ở 2, 4 và 8 kHz.
Để xem các dòng sản phẩm Yamaha khác, bạn có thể vào trang Yamaha Pro Audio tại Haliti.
Đồ thị hãng công bố gồm những đường nào?
Mỗi model có một trang đáp tuyến, một trang pha và các trang polar. Cách gán đường cho từng chế độ khác nhau giữa các dòng, nên bạn không nên đọc theo màu quen tay.
Đáp tuyến
- DXR: D-MODE FOH/MAIN, D-MODE NORMAL, D-MODE MONITOR.
- CXR: PASSIVE, NORMAL, FOH/MAIN.
- DBR: D-CONTOUR FOH/MAIN và D-CONTOUR OFF.
Đồ thị không ghi điều kiện đo (khoảng cách, không gian đo, mức chuẩn hoá 0 dB). Nhãn “D-MODE NORMAL” trên đồ thị DXR cũng không có trong danh sách chế độ DSP ở datasheet. Bài này chỉ chép đúng nhãn in trên đồ thị.
Pha
Mỗi model có một đường pha màu đỏ và trang pha không có chú giải. Hãng không ghi pha thuộc chế độ nào. Ta chỉ suy theo màu: đường đỏ cùng màu với FOH/MAIN ở DXR và DBR, còn ở CXR cùng màu với NORMAL.
Bạn cần nhớ màu đỏ không cố định một chế độ. Ở DXR đỏ là FOH/MAIN, ở CXR đỏ là NORMAL.
Polar ngang và dọc
Polar của DXR và CXR có cả mặt ngang lẫn mặt dọc, ở 21 tần số cách nhau 1/3 octave, từ 200 Hz đến 20 kHz. DBR chỉ có ở 2, 4 và 8 kHz. Loa sub DXS mk3 không có đồ thị nào trong bộ tài liệu chúng tôi có.
Chế độ FOH/MAIN, NORMAL, MONITOR: gờ bass ảnh hưởng thế nào?
Ở cả ba dòng, FOH/MAIN nâng bass khoảng 4 dB so với NORMAL hoặc OFF. Chế độ MONITOR thì cắt gờ bass. Con số này do chúng tôi tính từ đồ thị, không phải số in chữ của hãng.
Ví dụ DXR10, DXR12, DXR15
Bảng dưới là đỉnh tần thấp (dưới 250 Hz) so với mức 0 dB của đồ thị:
| Model | Đỉnh tần thấp theo chế độ |
|---|---|
| DXR10mk3 | NORMAL +4,3 dB @ 90 Hz · FOH/MAIN +8,0 dB @ 90 Hz · MONITOR không có gờ (cao nhất +2,9 dB @ 247 Hz) |
| DXR12mk3 | NORMAL +4,4 dB @ 78 Hz · FOH/MAIN +8,4 dB @ 82 Hz · MONITOR +3,2 dB @ 247 Hz |
| DXR15mk3 | NORMAL +5,3 dB @ 71 Hz · FOH/MAIN +9,2 dB @ 76 Hz · MONITOR +1,7 dB @ 247 Hz |
| CXR10mk3 | PASSIVE −0,9 dB @ 101 Hz · NORMAL +2,4 dB @ 90 Hz · FOH/MAIN +5,5 dB @ 87 Hz |
| CXR12mk3 | PASSIVE −1,7 dB @ 101 Hz · NORMAL +1,3 dB @ 90 Hz · FOH/MAIN +4,3 dB @ 87 Hz |
| CXR15mk3 | PASSIVE +1,1 dB @ 95 Hz · NORMAL +4,0 dB @ 92 Hz · FOH/MAIN +6,2 dB @ 90 Hz |
Với DBR, đỉnh ở chế độ OFF lần lượt là +3,0, +3,2 và +3,5 dB cho DBR10, DBR12 và DBR15. Ở D-CONTOUR FOH/MAIN, đỉnh là +7,7 dB @ 80 Hz, +7,5 dB @ 73 Hz và +8,2 dB @ 69 Hz.
Khi nào nên chọn chế độ nào
- FOH/MAIN: loa đặt làm hệ chính, cần thêm lực ở dải trầm. Trong phòng nhỏ, phần bass nâng thêm này cộng vào chính các mode phòng, nên bạn nghe thử trước khi chốt.
- NORMAL (hoặc OFF): mức bass phẳng hơn, hợp khi phòng vốn đã có xu hướng dồn trầm.
- MONITOR: dùng cho loa sàn đặt sát sân khấu, nơi gờ bass dễ gây ù.
Góc phủ −6 dB: vì sao mặt dọc thắt lại quanh 2 kHz?
Mặt dọc của DXR và CXR thắt còn 24–47° quanh 2 kHz. Vùng này đúng là vùng phân tần: DXR dùng crossover 1,8 kHz FIR-X tuning. Con số “V60°” in trong datasheet không cho bạn thấy điều này.
Ngược lại, mặt ngang ở 4 kHz rơi trong khoảng 88–99° ở cả 9 model. Con số đó khớp với số in 90° × 60°.
Bảng góc phủ ngang và dọc
Góc phủ −6 dB so với 0°, đọc từ polar (đơn vị độ). Dấu “—” nghĩa là DBR không có polar ở 1 kHz.
| Model | Ngang 1k / 2k / 4k / 8k | Dọc 1k / 2k / 4k / 8k |
|---|---|---|
| DXR10mk3 | 118 / 107 / 97 / 93 | 106 / 32 / 74 / 52 |
| DXR12mk3 | 97 / 88 / 91 / 92 | 84 / 31 / 73 / 68 |
| DXR15mk3 | 85 / 74 / 88 / 96 | 86 / 47 / 67 / 70 |
| CXR10mk3 | 112 / 102 / 90 / 82 | 118 / 29 / 77 / 51 |
| CXR12mk3 | 97 / 84 / 94 / 91 | 87 / 24 / 77 / 68 |
| CXR15mk3 | 82 / 73 / 90 / 95 | 88 / 24 / 69 / 68 |
| DBR10 | — / 88 / 99 / 87 | — / 76 / 75 / 58 |
| DBR12 | — / 82 / 88 / 86 | — / 61 / 56 / 65 |
| DBR15 | — / 71 / 89 / 95 | — / 67 / 65 / 49 |
Lưu ý khi treo loa hội trường
Khi treo hoặc chúc loa, hãy nhớ dải 2 kHz hẹp hơn nhiều so với con số danh nghĩa. Khán giả lệch trục dọc hơn khoảng 15° sẽ bắt đầu hụt dải này. Dải 2 kHz lại là vùng quan trọng cho độ rõ lời.
Một hạn chế: trang đồ thị không ghi góc dọc dương là hướng lên hay hướng xuống. Bạn đừng tự suy hướng khi dựng mô phỏng.
Những bẫy khi đọc đồ thị polar
Polar trong các datasheet này dễ đọc nhầm hơn đáp tuyến. Có ba bẫy bạn cần biết.
Bẫy đường cong xuyên tâm
Đồ thị polar là biểu đồ radar có thang từ −30 đến +6 dB và tâm là −30 dB. Giá trị thấp hơn −30 dB bị vẽ xuyên qua tâm, sang phía đối diện.
Hệ quả là bạn dễ thấy một vòng nhỏ ở phía trước và tưởng loa còn phát khá mạnh ở góc đó. Thật ra đó là các góc phía sau đã xuống dưới −30 dB. Khi bóc số, chúng tôi cắt đường cong ở mỗi chỗ đi sát tâm rồi chọn đoạn lật sao cho các cung phủ đủ 360°, mỗi góc một lần. Đoạn lật được ghi là “<-30”.
Ô trống và vùng phía sau
Ô trống trong dữ liệu polar nghĩa là đường đang sát tâm, ở khoảng −30 dB, nên không đọc được góc. Phần lớn nằm ở phía sau loa và nhiều nhất ở tần số cao. Mô phỏng hội trường thường không cần vùng này. Nếu cần, bạn coi nó là −30 dB.
Polar của DXR và CXR bắt đầu từ 200 Hz. Polar của DBR chỉ có ở 2, 4 và 8 kHz. Dưới các mốc đó hãng không công bố số hướng tính, và bạn không nên suy từ model khác.
Đồ thị khác số in chữ
Điểm −10 dB đọc trên đồ thị thấp hơn số in từ 1 đến 5 Hz. Ví dụ DXR12 ở chế độ NORMAL đọc được 47,6 Hz, trong khi datasheet in 50 Hz. Đồ thị không ghi mức 0 dB quy chiếu, nên đây là khác cách quy chiếu chứ không phải hai nguồn mâu thuẫn.
Vì vậy, khi tư vấn “dải tần” cho khách, hãy luôn dùng số in chữ trong datasheet.
Dùng số liệu đồ thị cho mô phỏng và tư vấn thế nào?
Đáp tuyến và pha dùng làm bộ lọc nguồn, còn polar dùng làm hướng tính trong mô phỏng phòng. Dù vậy, đây chỉ là công cụ hỗ trợ. Với hồ sơ thầu hay hội trường lớn, bạn vẫn đối chiếu lại với datasheet và đo thực tế.
Cách số liệu được kiểm
- Hiệu chuẩn trục: dùng nhãn trục bám vào đường lưới. Sai số lớn nhất là 0,03 pt ở trục tần số và 0,06 pt ở trục dB/độ.
- Vẽ chồng điểm: vẽ lại mọi điểm đã bóc lên ảnh trang gốc, gồm cả trang đáp tuyến, pha và polar.
- Tự kiểm polar: mức trục 0° của mỗi tần số phải nằm trong ±3 dB. Polar ngang trong ±60° phải đối xứng trái/phải, lệch không quá 6 dB. Phép kiểm này đã bắt được hai lỗi bóc thật và chúng tôi đã sửa.
- So với DBR: so với dữ liệu đã bóc, đỉnh phía trước lệch không quá 0,5 dB. Hai file đồ thị DBR của hãng cho cùng một đồ thị, lệch lớn nhất 0,01 dB.
Phần chưa có số liệu
Chưa bóc: đồ thị loa sub DXS mk3, DZR, DXS XLF, PX, DXL1K và loa kiểm âm HS, vì chúng nằm ngoài phạm vi bài này. Nếu bạn cần loa kiểm âm, hãy xem thêm Yamaha HS7 (màu đen) của Yamaha. Polar dưới 200 Hz cũng không có vì hãng không công bố.
Câu hỏi thường gặp
Đáp tuyến FOH/MAIN và NORMAL của DXR mk3 khác nhau ở đâu?
FOH/MAIN nâng bass cao hơn NORMAL. Ở DXR10mk3, đỉnh FOH/MAIN là +8,0 dB @ 90 Hz còn NORMAL là +4,3 dB @ 90 Hz.
Chênh lệch này vào khoảng 4 dB ở cả ba cỡ DXR, nên FOH/MAIN hợp khi loa làm hệ chính cần thêm lực ở dải trầm.
Loa Yamaha CXR mk3 khác DXR mk3 thế nào?
CXR mk3 là loa thụ động, còn DXR mk3 là loa có amply, DSP và Bluetooth 5.0. Đồ thị CXR có ba đường PASSIVE, NORMAL và FOH/MAIN. Hai đường sau là loa đã qua xử lý, nhưng hãng không ghi thiết bị xử lý nào.
Vì sao góc phủ dọc của DXR mk3 hẹp quanh 2 kHz?
Vùng 2 kHz trùng với vùng phân tần của loa. Theo polar, mặt dọc DXR thắt còn khoảng 31–47° ở 2 kHz, trong khi mặt ngang ở 4 kHz vẫn quanh 90°.
Khi treo hoặc chúc loa cho hội trường, khán giả lệch trục dọc nhiều sẽ hụt dải này.
Chế độ MONITOR trên DXR mk3 dùng khi nào?
MONITOR dùng cho loa sàn đặt sát sân khấu. Chế độ này cắt gờ bass, nên giảm tình trạng ù khi loa đặt gần sàn. Ở DXR10mk3, đồ thị MONITOR không có gờ bass hẳn. Nếu loa làm hệ chính, bạn dùng FOH/MAIN hoặc NORMAL.
Có nên dùng số đọc từ đồ thị để tư vấn dải tần không?
Không, bạn nên dùng số in chữ trong datasheet. Đồ thị không ghi mức 0 dB quy chiếu, nên điểm −10 dB đọc từ đồ thị lệch số in từ 1 đến 5 Hz. Số đọc từ đồ thị phù hợp cho mô phỏng và so sánh tương đối giữa các chế độ.
Kết luận
Với Yamaha DXR mk3, CXR mk3 và DBR, đồ thị cho bạn thấy điều số in chữ không nói. FOH/MAIN nâng bass khoảng 4 dB so với NORMAL, MONITOR cắt gờ bass, và mặt dọc thắt lại quanh 2 kHz. Khi đọc polar, bạn nhớ bẫy đường xuyên tâm và dùng số in chữ cho dải tần.
Nếu bạn đang cân nhắc loa PA cho hội trường, quán bar hay phòng sự kiện, hãy liên hệ Haliti, đại lý uỷ quyền chính hãng Yamaha Pro Audio tại Việt Nam. Chúng tôi sẽ tư vấn cấu hình phù hợp, kiểm tra tình trạng hàng và gửi báo giá.
